Kesinleşme Şerhi (Rechtskraftvermerk) Nedir? Tanıma ve Tenfiz Davalarında Neden Gereklidir?
Was bedeutet der Rechtskraftvermerk bei ausländischen Scheidungsurteilen?
Almanya’da verilen bir boşanma kararının Türkiye’de hüküm ve sonuç doğurabilmesi için kararın hukuken kesinleşmiş olması gerekir.
Kesinleşme şerhi nedir?
Kesinleşme şerhi (Rechtskraftvermerk), Alman aile mahkemesinin (Familiengericht) verdiği karara karşı itiraz, istinaf veya temyiz yollarının tüketildiğini ya da süresinde başvurulmadığı için bu yolların kapandığını; böylece kararın kesin ve geri dönülemez bir yasal hüküm haline geldiğini gösteren resmi kayıttır.
Alman mahkeme kararlarında bu durum genellikle şu ibareyle mühürlenir:
Dieses Urteil / Dieser Beschluss ist seit dem [Tarih] rechtskräftig.“
Tanıma, Tenfiz ve İdari Tescil Süreçlerinde Neden Zorunludur?
Almanya’da verilen boşanma kararının kesinleşmiş olması, hem yargısal yolla tanıma/tenfiz işlemlerinde hem de konsolosluklar veya nüfus müdürlükleri üzerinden yapılacak idari tescil süreçlerinde 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) uyarınca yasal zorunluluktur.
MÖHUK Madde 50/1 (Tenfiz Kararı):
„Yabancı mahkemelerden hukuk davalarına ilişkin olarak verilmiş ve o devlet kanunlarına göre kesinleşmiş bulunan ilâmların Türkiye’de icra olunabilmesi yetkili Türk mahkemesi tarafından tenfiz kararı verilmesine bağlıdır.“
MÖHUK Madde 58 (Tanıma ve İdari İşlem):
(1) Yabancı mahkeme ilâmının kesin delil veya kesin hüküm olarak kabul edilebilmesi, yabancı mahkeme ilâmının tenfiz şartlarını taşıdığının mahkemece tespitine bağlıdır…“
(3) Yabancı mahkeme ilâmına dayanılarak Türkiye’de idari işlemin yapılmasında da bu madde hükmü uygulanır.„
Kanun metninden de açıkça anlaşılacağı üzere, kesinleşme şerhi hem mahkemeler hem de nüfus kayıtlarını revize edecek idari makamlar tarafından şu gerekçelerle mutlak surette aranır:
Kesin Hüküm Niteliği: Karara karşı artık itiraz, istinaf veya temyiz yoluna başvurulamayacağını, yani Almanya’da değiştirilemez bir hukuki gerçeklik olduğunu Türk makamlarına ispatlar. Kesinleşmemiş bir karar, hukuken olgunlaşmamış bir taslak hükmündedir.
Çelişkili Karar Engeli: Eğer karar kesinleşmeden (itiraz veya üst mahkeme süreçleri devam ederken) Türkiye’de tescil edilir veya tanınırsa ve sonrasında Almanya’daki süreç sonucunda bu karar bozulursa, iki ülkede birbiriyle çelişen hukuki durumlar doğar. Kesinleşme şerhi bu riski ortadan kaldırır.
Bu nedenle uygulamada, mahkeme kararının yanı sıra kararın kesinleştiğini gösteren bu şerhin de başvuru dosyasına (dava dilekçesine veya idari tescil formuna) sunulması zorunludur.
Yargıtay Uygulaması
Yargıtay da tüm kararlarında, yabancı mahkeme ilamının kesinleştiğini gösteren belgenin tanıma ve tenfiz yargılamalarında zorunlu olduğununu belirmektedir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/1967, K. 2022/2613, T. 21.03.2022
„Türk Milletlerarası Özel Hukukunda, yabancı mahkemelerin hukuk davalarına ilişkin olarak verdikleri ve o devletin kanunlarına göre kesinleşmiş bulunan ilamların tenfizi ve tanınmasına ilişkin davalarda; tenfiz dilekçesine, yabancı mahkeme ilamının o ülke makamlarınca usulen onanmış aslı veya ilamı veren yargı organı tarafından onanmış örneği ve onanmış tercümesinin; ilamın kesinleştiğini gösteren ve o ülke makamlarınca usulen onanmış yazı veya belge ile onanmış tercümesinin eklenmesi zorunludur. Bu belgelerde eksiklik varsa yargılama sırasında tamamlanması mümkündür.“
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/5565, K. 2022/6797, T. 05.07.2022
„Dosyaya sunulan kararın incelenmesinde Avustralya Devleti Melbourne Aile Mahkemesinin ülkedeki usul kuralları gereğince düzenlediği bir karar niteliğinde bulunduğu, karardan hangi mahkeme tarafından verildiğinin anlaşıldığı, o ülke usulünce düzenlenmiş boşanma kararına kesinleşme şerhi de düzenlendiği anlaşılmaktadır. Hal böyle iken mahkemece delillerin toplanıp işin esası hakkında karar verilmesi gerekirken yazılı gerekçe ile davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiş ve bozmayı gerektirmiştir.
Sonuç
Almanya’da verilen boşanma kararının Türkiye’de tanınması, tenfizi veya idari yoldan tescili süreçlerinde, kararın kesinleştiğinin usulüne uygun şekilde ortaya konulması yasal bir mecburiyettir. İtiraz, istinaf ve temyiz süreçleri tamamlanıp kesinleşme şerhi (Rechtskraftvermerk) alınmayan bir karara dayanarak Türkiye’de yargısal veya idari sonuç elde etmek mümkün değildir.